Камил хәзрәт Сәмигуллин: Туган – “нәселдән килгән” дигән сүз

10 Ноября 2017

Укылган: 240 тапкыр

Соңгы арада җәмгыятебездә туган тел турында күп бәхәсләр купты. Нәрсә ул туган тел: ана телеме әллә кешенең фикерли торган телеме? Кызганыч ки, рус телле татарларның байтагы өчен соңгысы кулайрак күренә. Гәрчә туган телне киләсе буынга тапшыру һәркемнең изге бурычы булып саналса да. Алар, бәлки, әнә шулай итеп үз өсләреннән әлеге йөкне төшермәкче булалардыр. 

«Берәү чит бер тел өйрәнәсе булса,

башта үз телен яхшы белсен»

(Каюм Насыйри)

Шул ук вакытта Владимир Дальның атаклы Аңлатмалы сүзлегендә “туган” төшенчәсенең аңлатмасы ап-ачык бирелә: “нәселдән килгән, үзеңнеке, уртак канлы, кардәш, иң якын”. Ягъни ата һәм анадан нәсел буенча турыдан-туры балага күчә торган бер нәрсә. Шулай итеп, туган тел – ана теле булып чыга, ә аның саклаучысы итеп теге яки бу халыкның вәкилләре таныла. Үкенечкә каршы, татар телебез, татарларның үзбилгеләнү нигезе булса да, бүген үз дәвамчылары тарафыннан онытылып, хәтта кире кагылып, ятим хәлдә калган шикелле булып тора. Туган телне инкарь итеп, алар үз бабалары белән аралашу чарасыннан һәм аларның рухи казанышларыннан ваз кичәләр. Ни була соң инде бу: үзебезнең ихтыяр көчен җыялмау сәбәпле без әби-бабайларыбыздан да баш тартабыз булып чыгамы?

Һәрбер халыкның туган теле гасырлар буе формалаша, аңа бабаларның хикмәте тупланган, дөньяга караш һәм гореф-гадәт үзенчәлекләре, менталитет, холык чагылыш тапкан. Татар телен инглиз теле белән чагыштырып, аның яңгырашын һәм моңын бәяләп карагыз әле. Инглиз телендә тормыш иптәше яки сөйгән ярга «wife», «girlfriend», «helpmate», «lady» диелә, ә татар телендә - «хәләл җефетем», «җәмәгатем», «сөйгән ярым», «мәхәббәтем»...

Халыкның телендә милли генетик кодның үзе үк яшеренгән шикелле. Күңелебез белән без туган тел сөйләменә шул сәбәпле тартылабыздыр бәлки, һәм күзләрдән дә кайбер чакта аны ишетеп яшь тамчылары юкка гына килмидер. Иманым камил, Татарстан Республикасыннан читтә яшәүчеләр һәм татар телендә аралашу мөмкинлегеннән мәхрүм булганнар моның белән килешер.

Мөгаен, бары туган телдә генә кеше үз-үзе белән һәм иң мөһиме Аллаһы Тәгалә белән ихлас мөнәсәбәттә була ала торгандыр. Бөек хәнәфи галиме һәм рухи остаз имам Раббани (куддиса сирруху) үзенең билгеле “Мактубат” китабында берничә тапкыр Шәригатьнең өч өлештән торуын аңлаткан: гыйлем, гамәл һәм ихлас. Һәм нәкъ менә ихласлык кешегә бөек нигъмәткә – Аллаһы ризалыгына ирешергә ярдәм итә. Кулларны күтәреп һәм Раббыбызга үз туган телеңдә мөрәҗәгать иткәндә, без җаныбыз-тәнебез белән Яралтучыга якынлыгыбызны тоябыз. Шул мизгелдә безнең күңелебез йомшара һәм нечкәрә, югары максатларга рухландыра. Тикмәгә генә бөек шагыйребез Габдулла Тукай үзенең “Туган тел” шигырендә түбәндәгеләрне язмагандыр:

И туган тел! Синдә булган иң элек кыйлган догам:

Ярлыкагыл, дип, үзем һәм әткәм-әнкәмне, Ходам.

Татар теле халкыбызга ихлас булып калырга ярдәм итә, безне мәңгелек кыйммәтләр белән баета, “рухи” сусауны изге саф чишмә кебек баса. Татар телен татар халкы гына кадерли, саклый һәм ярата ала. 

Фикерләр








Дин

Мөселман хатын-кызлар ярминкәсе: Ирләрне кертмичә генә эксклюзив продукция саттылар

Казанда беренче тапкыр мөселман хатын-кызлары өчен хәләл ярминкә узды. Бу ярминкә балигъ булган бер генә ир-ат заты булмавы һәм тәкъдим ителгән продукциянең эксклюзив булуы белән үзенчәлекле иде.

Дин

Камил хәзрәт Сәмигуллин: Туган тел – газиз бабалар мирасы

Соңгы вакытта кайбер дин кардәшләребезнең туган телебезгә карата битарафлыгы аеруча ачык күренә: имеш, татар телен белү нәрсәгә кирәк. Туган телебезгә шундый мөнәсәбәт бай тарихыбызны, тамырларыбызны, рухи мирасыбызны белмәүдән килә.

Дин

Камил хәзрәт Сәмигуллин: "Бездә татарча сөйләшәләр!"

Бөек татар мәгърифәтчесе Шиһабетдин Мәрҗани әйткән: “Өч төрле әйбер диндә булмаса да, динне саклый. Алар: милли тел, милли кием һәм милли гореф”. XIX йөз ахырында яшәгән һәм иҗат иткән галимебез әлеге сүзләрнең XXI гасыр башында көн кадагына сугар дип уйлаганмы икән? Ничек кенә булмасын, бүген ислам, татар халкының иң хәтәр чакларындагы кебек үк, янә татар теле сагына чыгарга мәҗбүр. 

БАШКА ЯҢАЛЫКЛАР

Intertat.ru © 2001 - 2017 Әлеге ресурста 12+, 16+, 18+ категорияләренә керүче мәгълүмат булырга мөмкин

"ТАТМЕДИА" АҖ филиалы "Татар-информ" мәгълүмат агентлыгының Intertat.ru республика электрон газетасы редакциясе".

Адрес: 420066, Казан, Декабристлар ур., 2нче йорт. Телефон: +7 (843) 222-0-999 (1304)
E-mail: info@intertat.ru

Генераль директор Садыйков Шамил Мөхәммәт улы.
Баш редактор Латыйпов Рәмис Нурмөхәммәт улы.
Шеф-редактор Исмәгыйлева Алсу Җәүдәт кызы

Гаммәви матбугат чарасын теркәү турындагы таныклык Россиянең элемтә, мәгълүмати технологияләр һәм гаммәви коммуникацияләрне күзәтчелек хезмәте тарафыннан 2012 елның 10нчы маенда бирелде. Таныклыкның номеры - ФС77-49790.
Материалларны тулысынча яки өлешчә куллану бары тик редакциядән язмача рөхсәт булганда гына мөмкин.
"Татмедиа" республика матбугат һәм массакүләм коммуникацияләр агентлыгы ярдәме белән чыгарыла